Onvruchtbaarheid, zwangerschap en borstvoeding

Onvruchtbaarheid

Vitamine B12 is zowel voor als tijdens de zwangerschap belangrijk. Uit onderzoeken is gebleken dat een tekort aan vitamine B12 geassocieerd wordt met onvruchtbaarheid en miskramen, en ook met neurale buis defecten. Aan het belang van folium wordt tegenwoordig veel bekendheid gegeven (en terecht), om dezelfde redenen. Echter, indien er een tekort aan vitamine B12 bestaat, is suppletie met foliumzuur niet aan te raden, aangezien het neurologische klachten kan geven, en aangezien folium in het geval van een vitamine B12 tekort in het lichaam wordt “vastgezet” als inactief folium (methylfolaat), en dus niet werkzaam is.

Een serum B12 waarde van ≤ 185 pmol/L wordt geassocieerd met een 3,5 maal grotere kans op spina bifida. Gebleken is dat moeders met een kind met spina bifida duidelijk lagere waarden van serum B12 hadden dan moeders met gezonde kinderen. (uit: Marginal maternal vitamin B12 status increases the risk of offspring with spina bifida Pascal M. W. Groenen MSc, Iris A. L. M. van Rooij PhD, Petronella G. M. Peer PhD, Rob H. Gooskens MD, PhD, Gerhard A. Zielhuis PhD and Régine P. M. Steegers-Theunissen MD, PhD UMC Nijmegen en UMC Utrecht)

Onvruchtbaarheid kan veroorzaakt worden door een vitamine B12 defiëntie en/of een foliumzuurdeficiëntie. Aangeraden wordt om bij onvruchtbaarheid te controleren op vitaminedeficiënties (R. Gräsbeck). Ook miskramen kunnen als oorzaak een vitamine B12 deficiëntie hebben.

Een vitamine B12 deficiëntie kan onvruchtbaarheid veroorzaken door invloed op de ovulatie en door problemen met de innesteling van de bevruchte eicel in de baarmoederwand (Bennett M.: Vitamin B12, Deficiency, Infertility, and Recurrent Fetal Loss. J. Rep Med Vol 46, No 3., 2001). Een verhoogde homocysteïne wordt geassocieerd met onvruchtbaarheid en (herhaalde) miskramen. (Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie). Een verhoogde homocysteïne wordt veroorzaakt door een tekort aan vitamine B12, foliumzuur en/of vitamine B6.

Zwangerschap

Wanneer er een vitamine B12 deficiëntie is geconstateerd voor de zwangerschap dan is het belangrijk injecties te (blijven) geven, en om daar ook mee door te gaan tijdens de zwangerschap. Tijdens de zwangerschap wordt meer vitamine B12 verbruikt, en aanvulling is dan zeker nodig gezien het feit dat vitamine B12 essentieel is voor de vorming van het zenuwstelsel, voor de vorming van DNA, en voor de groei van de foetus. Vitamine B12 injecties kunnen zonder problemen gegeven worden tijdens de zwangerschap.

Bijsluiter Hydrocobamine herziening 24 juli 2006. Goedgekeurd 28 augustus 2006:

Zwangerschap
Er zijn geen ongunstige effecten van het gebruik van vitamine B12 bij zwangerschap bekend.
Experimenteel onderzoek bij dieren wijst geen directe of indirecte schadelijke effecten uit voor de zwangerschap en/of embryonale ontwikkeling, bevalling of postnatale ontwikkeling.
Hydrocobamine kan zonder bezwaar volgens het voorschrift tijdens de zwangerschap worden gebruikt.

Borstvoeding
Vitamine B12 kan worden uitgescheiden in de moedermelk. Hydrocobamine kan worden gebruikt tijdens periode van lactatie.

Tijdens de zwangerschap komt het voor dat de serumwaarde van vitamine B12 daalt, met name in het derde trimester. Dit moet zich binnen enkele weken na de bevalling herstellen. Is dit niet zo, dan is er waarschijnlijk sprake van een vitamine B12 deficiëntie, en dienen injecties gegeven te worden. Daarentegen zijn duidelijk lage waarden uiteraard een indicatie dat er een vitamine B12 deficiëntie kan bestaan, die niet verklaard kan worden door de natuurlijke daling van serum B12 die door zwangerschap kan ontstaan. Om elk risico uit te sluiten, is het aan te raden over te gaan tot vitamine B12 suppletie. Een lage status van vitamine B12 bij de moeder kan leiden tot neurologische problemen bij de baby, zonder dat er bij de moeder duidelijke klachten bestaan.

Borstvoeding

Aangezien vitamine B12 (en foliumzuur) wordt meegegeven in de moedermelk, heeft een moeder die borstvoeding geeft een verhoogde behoefte aan vitamine B12 (en foliumzuur). Een vitamine B12 deficiëntie tijdens de borstvoeding kan bloedarmoede en neurologische problemen geven, zowel bij de moeder als bij het kind. Indien er onvoldoende vitamine B12 aanwezig is in de moedermelk, loopt het borstgevoede kind risico op vitamine B12 deficiëntie.

Een pasgeboren baby heeft normaal gesproken een voorraad van 25 ug in de lever, een hoeveelheid die genoeg is tot het eind van het eerste levensjaar, zelfs bij te lage inname. Bij baby’s van moeders met een vitamine B12 deficiëntie, is deze voorraad in de lever echter sterk verminderd.
Megaloblastaire anemie werd zelden waargenomen, door de hoge hoeveelheid foliumzuur die de baby’s binnenkregen.

Het kan verstandig zijn om geen borstvoeding te geven als er IF-antistoffen in het bloed aangetoond zijn, omdat de moedermelk deze antistoffen tegen Intrinsic Factor kan bevatten. Daardoor neemt het kind onvoldoende B12 op, met alle gevolgen van dien. Een gezond mens heeft een ruime overmaat aan Intrinsic Factor. Dus deze IF-antistoffen kunnen, bij een nog niet gestelde diagnose, in eerste instantie bij de moeder nog niet zoveel effect hebben, maar kunnen via de borstvoeding wel tot problemen leiden bij het kind. Bovendien is de lichaamsreserve van de moeder vele malen groter dan die van het kind.

Kortom: vitamine B12 is voor, tijdens en na de zwangerschap van essentieel belang.

Bronnen

1. Vitamin B12 deficiency: Is it underestimated in pregnant women?, Robert H. Glew, Denis M. McCarthy & Dorothy J. Vanderjagt, (Received 26 October 2004; accepted 28 December 2004), ISSN 0001-6349 print/ISSN 1600-0412 online # 2006 Taylor & Francis DOI: 10.1080/00016340500438074
2. Cobalamin status during normal pregnancy and postpartum: a longitudinal study comprising 406 Danish women, Milman N, Byg K-E, Bergholt T, Eriksen L, Hvas A-M. Eur J Haematol 2006: 76: 521-525
3. Neural-tube defects are associated with low concentrations of cobalamin (Vitamin B12) in amniotic fluid , M. T. Steen, A. M. Boddie, A. J. Fischer, W. Macmahon, D. Saxe, K. M. Sullivan, P. P. Dembure AND L. J. Elsas Prenat. Diagn. 18: 545-555 (1998)
4. Vitamin B12 deficiency in children and adolescents, Sonja A. Rasmussen, Paul M. Fernhoff, and Kelley S. Scanlon J Pediatr 2001;138:10-7. 9/19/112160