Vitamine B12 en auto-immuunziekten

Een vitamine B12-tekort kan veroorzaakt worden door een auto-immuunziekte. Dat zijn ziekten die veroorzaakt worden door auto-antistoffen van het immuunsysteem. Men spreekt van auto-immuniteit wanneer er een immunologische (humorale en/of cellulaire) reactie optreedt tegen lichaamseigen bestanddelen. Auto-immuunreacties kunnen gepaard gaan met ziekteverschijnselen, dit hoeft echter niet. De immuun-reactie uit zich door het voorkomen van auto-antistoffen, die in het algemeen in het bloed kunnen worden aangetoond. Bij mensen met een auto-immuun ziekte werkt het immuunsysteem niet perfect. Hierdoor hebben ze meer kans op de ontwikkeling van een andere auto-immuunziekte, waaronder pernicieuze anemie*.

Het komt regelmatig voor, dat iemand met een auto-immuunziekte er meerdere ontwikkelt. Het is daarom goed hier altijd op verdacht te zijn en eventuele (nieuwe of rest-)klachten niet automatisch toe te schrijven aan de reeds bekende ziekte. Indien de bestaande auto-immuunziekte goed behandeld wordt, maar er klachten blijven bestaan, is het verstandig om op vitamine B12 te prikken. Omdat pernicieuze anemie wat vaker voorkomt bij hypothyreoïdie, zou het voor mensen met een hypothyreoïdie aan te bevelen zijn hun arts te verzoeken de serum B12 waarde eens te laten bepalen.

Bij patiënten die lijden aan een auto-immuunziekte van de maag (auto-immuun gastritis , pernicieuze anemie) worden vaak antistoffen tegen de pariëtale cellen van het maagslijmvlies gevonden. Deze antistoffen zijn ook aantoonbaar bij patiënten met andere auto-immuunziekten en bij gezonde personen. Antistoffen tegen intrinsieke factor kunnen bij een half tot driekwart van de patiënten met pernicieuze anemie worden aangetoond. Deze antistoffen zijn specifiek voor dit ziektebeeld. Ze worden niet gevonden bij gezonde personen.
Aangezien antistoffen tegen intrinsieke factor slechts bij 50-70% van de patiënten met pernicieuze anemie worden aangetroffen dient bij blijvende klinische verdenking altijd aanvullend een bepaling voor antistoffen tegen pariëtale cellen en gastrine te worden uitgevoerd.

Meer informatie over pernicieuze anemie kunt u hier lezen.

Bij coeliakiepatiënten (auto-immuunziekte van de darm) en dan wel voornamelijk bij hen die geen glutenvrij dieet gebruiken, zijn vaak antistoffen (met name IgA) tegen reticuline, endomysium, tissue-transglutaminase (tTG) en gliadine aantoonbaar. Voor al deze antistoffen geldt dat er een relatie is met de mate van vlokatrofie; de antistoffen verdwijnen als de patiënten een glutenvrij dieet gebruiken, en bij de meeste patiënten worden de antistoffen weer aantoonbaar bij glutengebruik. Coeliakie kan een tekort aan vitamine B12 veroorzaken. De opname van vitamine B12 kan verbeteren en zelfs herstellen indien het glutenvrij dieet gevolgd wordt, en het darmslijmvlies hersteld.

Bronnen: Sanquin, Schildklierwijzer, Farmacotherapeutisch Kompas

*Rond de term pernicieuze anemie bestaat enige begripsverwarring. Hoewel het logisch lijkt de term pernicieuze anemie als de letterlijke aanduiding van (een vorm van) anemie, bloedarmoede te zien, staat de term in de medische literatuur voor een vorm van vitamine B12 tekort waarvan de oorzaak is het ontbreken (of niet voldoende functioneren) van de Intrinsieke Factor. Bloedarmoede is bij deze ziekte één van de symptomen, maar er kunnen ook andere symptomen optreden, zoals bijvoorbeeld aandoeningen aan het zenuwstelsel. Deze kunnen onafhankelijk van elkaar bestaan en zelfs zonder het optreden van bloedarmoede. Het gebruik van de klassieke term pernicieuze anemie zorgt daardoor voor de nodige misverstanden. Beter zou het zijn als de term “anemie” niet in de naam zou voorkomen zoals door b.v. van “de ziekte van Addison-Biermer” te spreken. Deze ziekte is één van de oorzaken van een vitamine B12 tekort. Een groot misverstand die door het gebruik van de naam pernicieuze anemie is ontstaan, is dat als gevolg van een vitamine B12 tekort alleen bloedarmoede zou ontstaan, of dat dit in ieder geval het eerste symptoom zou zijn dat optreedt. Beide zijn niet het geval.

Pin It on Pinterest

Share This